Tevek Tokmak El Dokumacılığı

Hemen hemen her ailenin kenevir (kendir) yetiştirdiği eski günlerde: halat-iplik, tevek donu, tevek entarisi, tevek şalvarı, ceketi, pantolonu, iç çamaşırları ev dastarı vs. gibi hemen, hemen bir evin bütün tekstil ihtiyaçları tevek-tokmak el dokumacılığı maharetiyle yapılırdı.

Kendirin tohumu mart ayında tarlaya ekilir, bitki tam olgunlaşır, pürçekleri tütmeye başlayınca Ağustos ayında sökülür.

Soyma (ayıklama) işlemi bir tutam kendir (pır-mıt) alınır ve 20 adet pırmıt bir bağ oluşturacak şekilde 3′lü veya 4′lü bağlar birbirine dikey şekilde tutturularak kurumaya bırakılır.

Bir ay gibi bir zamanda kuruyan bağları, kendir soyma imecesi ile “havas” adı verilen soyma işlemi yapılır, işe yaramayan soyulmuş sapa “güncü” denir.

Havaslar çuvallara doldurulur, tokmakla dövülmeye götürülerek pamuk yumuşaklığına getirilir.

Ucu ince ve uzun olan kendir taraklarında tarandıktan sonra domuz kılından yapılmış olan hırca (fırça) larda inceltilir. Sonra el tokmağı ile yapuğ açılır, buna “süzme” denir.
Eğirmek için 25 cm uzunluğunda 5 cm kalınlığında örengeye sarılır. Tokanın tepesine konulup eğecek ile eğilir. Ahşap eğeceğin alt kısmına dönmeyi kolaylaştırmak için aşak denilen yuvarlak odun veya metal ağırlık takılır. Kendir eği-rip eğecekte iplik haline gelir. Bu işlemler genellikle kış aylarında yapılır. Eğeceğe sarılan kendir ipi kelep haline getirilir, 4-5 eğecekten bir kelep kendir çıkar. Kelep işi bitince gumul üzerine dökülür.

Bu işlem iplik tam beyaz oluncaya kadar 3-5 gün devam ettirilir. Gumuldan çıkan kelep yıkanır ve kuruması için serilir, kuruyunca hemen toplanırr.

TEVEK ÇEKME: 20 çift iplik bir çile, bir tevek 8 çile 320 iplik lyılarak boyu 5 m dokununca 4 kulaç olacak şekilde hazırlanır.

TEVEK DOKUMA: Tevek lyılır, iki zincir edilir toplanır. 12 iplik üstte, 120 iplik altta olur küzüye takılır, tarağı konulur ve dokumaya başlanır. Dokuma ipliğine argaç denir ki üstübü ipliği ile dokunur, iplik masura geçirilir, maku-hu içerisine konulur gece-gündüz aylarca devam edilir, tekrar ilkbahara kadar bu iş bitirilip, yine kendir ekilip aynı işler yapılır.

TOKMAK: Çalışması tehlikeli olan bu atölyeler bol suyu olan dere kenarlarında cebri borularla akıtılan basınçlı suların çarkı çevirmesi sonucu çarkın yakınına 50 cm’lik el çakılır, el gübeli basar, dönünce gübel yukarı kalkar, düşer kendire vurur. Gübelin her kalkış esnasında alttaki kendir çevrilmesi gerekir. Bu işi yapan insanlar biraz çabuk ve uyanık hareket etmek zorundadır. Kendir pamuk kıvamında incelediğinde değiştirilir.